|
|
Kəlmələr
mənalara geydirilən qəliblərdir. Məna lətifdir, nuranidir, incədir.
Lətif şeylər çox nüfuzedici, təsiredici olur. İşığı həbs etmək, xəyalı
boğmaq olmaz. Mənəvi dəyərlər maddinin qəlibinə sığmaz. O dar koğuşlar o
hüdudsuzluğu əhatə edə bilməz.İnsan
həmişə bu kəlmə çatışmazlığının, hisslərini ifadə edə bilməməyin
sıxıntısını yaşayır. Kəlmənin məhdudluğu onun təbiətindəndir. Çox vaxt
nəsə demisiniz və görmüsünüz ki, demək istədikləriniz dediyinizdən
çoxdur. Akifin “Ağlaram, ağladamam; hiss edərəm, söyləyəməm; ili yox
qəlbimin, ondan nə qədər bezaram!” deməyi bununla bağlıdır.
Nəcib Fazil kəlməyə qarşı elə qeyzlənir
ki: “Kəliməni boğardım, versələrdi əlimə...” -deyə səslənir.
Bəziləri sözü mənaya bədənə libas
geydirən kimi geydirir, bəziləri də cəsədin üzərindəki dəri kimi tarım
çəkir. Böyüklərin, xüsusilə də, səmavi ifadələrin fərqləndirici cəhəti
budur. Söz geyim kimidirsə, dəyişilməyə əlverişlidir və mənaya çox vaxt
dar gəlir. Dəri kimi həkk olunmuşsa, mənanı zərərlərdən qoruyar, ona
rahat nəfəs aldırar, genişlik bəxş edər. Bu halda onu dəyişdirmək cəhdi
mənanın, bitdiyi torpaqdan ayrı salınmış çiçək kimi solmasına səbəb olar.
Nizami, Nəsimi, Füzuli, Nəcib Fazil,
Mehmet Akif, Mövlana, Yunus kimi zirvələr, söz ustadları dildən belə
istifadə etmişlər. Onların dilində mənalar azadlıq nərələri çəkmişdir.
Düşüncələrin coşğun bir şəlalə kimi azadlığa qovuşduğunu siz də hiss
edərsiniz. Elə bil məna ağıl və qəlb aləmlərinə doğru qanadlanır. Məhz o
an quru kəlmələrin, mənanı boğan sözcüklərin öldüyü andır. Məhz o an
könlünüzün səsi əzəl fikrini, əbədiyyət duyğusunu parıltılı bir yolda
izləyir, onu duyur, onun səsinə səs verir. ənqibələrin (ibrətamiz
rəvayətlər), hekayələrin bizim mədəniyyətimizdə çox əhəmiyyətli bir yeri
vardır. Sanki sözün, sirrin, hikmətin, ibrətin əsasıdır onlar...Uzun
təfsilatlar, təriflər yoxdur. Onsuz da bizim məqsədimiz görübüşlə,
zahirlə məşğul olmaq deyil, mahiyyəti tapmaqdır. u kitabdakı rəvayətlər
müxtətlif qaynaqlardan toplanmış və onlardan çıxarılacaq nəticələrə də
bir qədər işarə olunmuşdur. Hamısı gerçək hadisələrə söykənirmi?
Bilmirəm... Ancaq əslində nağılda tarixi dəqiqlik axtarılmaz. Mənqibədə
axtarılan görünüş deyil, məğzdir, mahiyyətdir, hikmətdir. stədik ki,
məna aləmlərindən idrak meyvələri toplayaq... Buyurun... Sonsuzluğa
yelkən açılan yerdə, sözün aciz olduğu anda “Hikmət dənizi” ndə qanad
açaq.
|
|